สารภีจัดเป็นไม้มงคลชนิดหนึ่งที่ควรมีไว้ในบริเวณบ้าน มีหลายชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภาษาท้องถิ่น เช่น สารภี สารปี ทรพี สร้อยภี แต่อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าจะชื่อใด คนไทยโบราณก็เชื่อว่าสารภีสามารถป้องกันเสนียดจัญไรไม่ให้เข้ามาในบ้าน ทั้งยังสามารถส่งผลให้คนในบ้านมีอายุยืนยาวเหมือนเช่นต้นสารภี
สารภี จัดเป็นต้นไม้ประจำถิ่นของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ความเชื่อเกี่ยวกับต้นไม้มงคล
คนไทยแต่โบราณเชื่อว่า สารภีสามารถป้องกันเสนียดจัญไร และหากบ้านใดปลูกไว้ประจำบ้านก็จะส่งผลให้คนในบ้านมีอายุยืนยาวเช่นสารภี และเพื่อความเป็นสิริมงคล ผู้ปลูกควรปลูกในวันเสาร์อันเป็นวันที่ปลูกต้นไม้เอาคุณ นอกจากนี้ถ้าจะให้เป็นสิริมงคลแก่ตนเอง ผู้ปลูกควรเป็นสุภาพสตรี เนื่องจากสารภีเป็นชื่อที่เหมาะสำหรับสตรี
ควรปลูกบริเวณใดของบ้าน
จากคติความเชื่อในตำราพรหมชาติ สารภีควรปลูกทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของบ้าน ดินที่ปลูกควรเป็นบริเวณที่มีความชุ่มชื้นเพียงพอ
ส่วนประกอบของต้นไม้:
ลักษณะของลำต้น
สารภีเป็นไม้ดอกยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง เรือนยอดเป็นพุ่มทึบแผ่กว้าง ลำต้นสูงประมาณ 10 – 15 เมตร ลำต้นตรง ขรุขระเล็กน้อย ปลายกิ่งมักห้อยลงสู่ลำต้น เปลือกสีเทาปนน้ำตาลแตกล่อนเป็นสะเก็ด เปลือกชั้นในสีแดงเข้ม มีน้ำยางคล้ายน้ำนมที่เมื่อทิ้งให้สัมผัสอากาศจะเป็นสีเหลืองอ่อน กิ่งอ่อนเป็นสันสี่เหลี่ยม
ใบ
สารภีเป็นพืชใบเลี้ยงคู่ ไม่ผลัดใบ และมีลักษณะเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ ใบเป็นรูปไข่กลับแกมรูปขอบขนาน ปลายใบอาจมนหรือแหลม โคนใบสอบแคบหรือสอบเรียว ถ้าปลายใบมนหรือสอบทู่ ๆ อาจมีติ่งสั้น ๆ หรือหยักเส้าตื้น ๆ ขอบใบเรียบ ผิวใบเกลี้ยง สีเขียวเข้มเป็นมัน แผ่นใบหนาคล้ายแผ่นหนัง เกลี้ยงทั้งสองด้าน โดยใบจะแตกออกเป็นคู่ตรงข้ามกันสลับตั้งฉาก เส้นแขนงใบจำนวนมากแต่ไม่ชัดเจนเมื่อยังเขียว เมื่อใบแห้งจึงจะเห็นชัดเจน กว้าง 4 – 6.5 เซนติเมตร ยาว 14 – 20 เซนติเมตร ก้านใบยาว 0.5 – 1.5 เซนติเมตร
ดอก
สารภีออกดอกเป็นช่อเดี่ยวตามกิ่ง อาจมีช่อเดียวหรือหลายช่อ ใน 1 ช่อมีดอกย่อย 7 – 9 ดอก ดอกแยกเพศแยกต้น ดอกบานเต็มที่กว้าง 0.7 – 1 เซนติเมตร มีกลีบเลี้ยง 2 กลีบ รูปร่างเกือบกลม โค้งเป็นแอ่ง โคนเชื่อมติดกัน ติดทน และขยายโตตามผล กลีบดอก 4 กลีบ สีขาว รูปไข่กลับ กว้าง 4 – 6 มิลลิเมตร ยาว 7 – 8 มิลลิเมตร มีเส้นตามยาว เมื่อใกล้โรยดอกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ดอกมีกลิ่นหอมมาก เมื่อบานมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 1.5 เซนติเมตร ก้านดอกยาว 0.5 – 2.5 เซนติเมตร สำหรับดอกเพศผู้ เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก ก้านชูอับเรณูเรียวยาว อับเรณูสีเหลืองเข้มรูปขอบขนาน ดอกเพศเมียจะมีรังไข่เหนือวงกลีบ ยอดเกสรเพศเมียมี 3 แฉก รังไข่มี 2 ช่อง แต่ละช่องมีออวุล 2 เม็ด
สายพันธุ์
ต้นสารภีทะเล
สารภีทะเล (กระทิง, สารภีแนน) จะมีลักษณะของต้น ใบ และดอก เหมือนสารภีอย่างมาก จนแทบไม่สามารถแยกออกถึงความแตกต่าง อย่างไรก็ตามมีจุดสังเกตอยู่เล็กน้อย คือสารภีจะออกดอกที่กลางกิ่ง สารภีทะเลออกดอกปลายกิ่ง สารภีจะมีใบที่แคบกว่าสารภีทะเล ทั้งนี้จะเห็นความแตกต่างกันอย่างชัดเจนเมื่อออกผล โดยผลของสารภีจะเป็นทรงรียาว แต่สารภีทะเลผลจะเป็นลูกกลม ข้อควรระวังอย่างหนึ่งคือสารภีทะเลเป็นพืชที่มีพิษ หากนำมาใช้ผิดส่วนอาจสามารถถูกพิษได้
วิธีการปลูก
ปลูกได้ทั้งการใช้เมล็ดและการตอนกิ่ง โดยวิธีการเพาะเมล็ดและการตอนกิ่งสามารถทำได้เหมือนการเพาะเมล็ดและตอนกิ่งพืชทั่ว ๆ ไป เมื่อได้ต้นกล้าหรือกิ่งตอนที่พร้อมปลูกแล้ว ให้ปลูกในขนาดระยะ 50 x 50 x 50 ลูกบาศก์เซนติเมตร
วิธีการดูแล
แสง
สารภีชอบแดดอ่อน ๆ ควรปลูกในที่ร่มรำไร แดดไม่จัดมาก
น้ำ
รดน้ำปริมาณน้ำปานกลาง 4 – 5 วันต่อครั้ง
ดิน
สารภีเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบดินร่วนซุย มีความชุ่มชื้นเพียงพอ
ปุ๋ย
ใช้ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก โดยอัตราส่วนปุ๋ย:ดินร่วน เป็น 1:3 ผสมกับดินปลูก
ประโยชน์หรือสรรพคุณอื่น ๆ
- ใบของสารภีมีสรรคุณเป็นยา ช่วยในการขับปัสสาวะได้
- เนื้อไม้ของต้นสารภีมีความแข็งแรงทนทาน สามารถนำมาทำเป็นที่อยู่อาศัยและเฟอร์นิเจอร์ได้
- ต้นสารภีมีเรือนยอดทรงพุ่มทึบ ใช้ปลูกเพื่อให้ร่มเงาหรือบังลม นอกจากนี้ดอกและพุ่มใบที่สวยงามยังปลูกเป็นไม้ประดับได้
- ผลของสารภีมีรสหวาน สามารถรับประทานเป็นผลไม้ได้ ช่วยบำรุงหัวใจ ขยายหลอดเลือด แปรรูปเป็นน้ำผลไม้ ไวน์ หรือแยมได้ หรือสามารถใช้เลี้ยงนกก็ได้
- ดอกของสารภีมีประโยชน์หลายอย่าง ดอกแห้งสามารถนำมาปรุงเป็นน้ำหอมสำหรับสรงพระในวันสงกรานต์ ดอกสดนำมาสกัดน้ำมันหอมระเหยแต่งกลิ่นเครื่องสำอาง ดอกยังมีสรรพคุณทางยาแผนโบราณ ด้วยมีรสหอมเย็น สามารถบำรุงเส้นประสาท ใช้เป็นยาชูกำลัง บำรุงกำลัง ทำให้เจริญอาหาร รักษาธาตุไม่ปกติ แก้โลหิตพิการ แก้ไข้มีพิษร้อน แก้อาการวิงเวียน หน้ามืดตาลาย ขับลม ใช้เป็นยาฝาดสมาน แก้ร้อนในกระหายน้ำ ดอกตูมสกัดเป็นสีย้อมผ้าได้ โดยจะให้สีแดง
- เกสรมีรสหอมเย็นช่วยทำให้ชื่นใจ เป็นยาแก้ไข้ บำรุงครรภ์
- ยางของสารภีสามารถนำมาใช้แก้อาการแพ้คันจากพิษของหมามุ่ย หรือจากน้ำลายของหอยบางชนิด
ราคาต่อต้นโดยประมาณ
มีราคาตั้งแต่ 250 – 400 บาทต่อต้น
