กระทังเป็นต้นไม้ยืนต้นสูงที่หลาย ๆ คนอาจจะยังไม่รู้จักคุ้นเคยกับพรรณไม้ชนิดนี้ และด้วยความที่เป็นไม้ขนาดใหญ่ จึงเหมาะกับการปลูกในสวนมากกว่าในบ้าน แต่ทั้งนี้ต้นกระทังก็มีสรรพคุณและสิ่งที่ต้องระวังมากมาย หากใครที่ยังไม่รู้จักพันธุ์ไม้ชนิดนี้ เรามาทำความรู้จักกันให้มากขึ้นกันดีกว่า
ต้นกระทัง มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Litsea grandis Hook.f. เป็นไม้ยืนต้นที่มีความสูงได้มากถึง 20-30 เมตร ลักษณะของยอดไม้เป็นทรงพุ่มสูงและดูกลมเป็นทรงเจดีย์ เป็นต้นไม้ที่มีทั้งคุณและโทษในเวลาเดียวกัน กล่าวคือ ลำต้นของต้นกระทังมีพิษที่อาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองต่อผิวหนัง แต่ส่วนต่าง ๆ ของลำต้นก็ยังสามารถนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรเพื่อดับพิษ แก้เบาหวาน ขับปัสสาวะ แก้ฟกช้ำ และใช้เพื่อบรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อได้
กระทัง ปลูกบริเวณไหนของตัวบ้าน ถึงจะโตวันโตคืน
ข้อมูลการปลูกและการดูแลต้นกระทังนั้นมีน้อยมาก แต่ก็มีการศึกษาวิจัยจากสถานีทดลองปลูกพันธุ์ไม้สงขลาได้กล่าวว่าต้นกระทังเจริญเติบโตได้ดีในลักษณะดินที่เป็นดินร่วนปนทราย แต่โดยทั่วไปสามารถเจริญเติบโตได้ดีในบริเวณป่าที่ลุ่มและป่าชายพรุในบริเวณที่มีน้ำท่วมขังเป็นครั้งคราว ดังนั้นเราจะสังเกตได้ว่าต้นกระทังนั้นเป็นไม้ที่ชอบความชุ่มชื้นพอสมควร หากใครที่ต้องการปลูกไว้ในบริเวณบ้าน จึงอาจจะต้องหมั่นรดน้ำเสียหน่อย และต้นไม้ชนิดนี้ก็ยังชอบแสงอีกด้วย ต้นกระทังจำเป็นต้องได้รับแสงอย่างพอเพียงเพื่อใช้ในการแตกหน่อแตกใบ จึงอาจจะต้องปลูกไว้ในที่ที่แสงแดดส่องถึงอีกด้วย
ส่วนประกอบของกระทัง ส่วนไหนมีลักษณะอย่างไรบ้าง
ลักษณะลำต้น
ลำต้นของกระทังนั้นมีความสูง 20-30 เมตร เป็นพันธุ์ไม้ที่เปลือกเรียบหรือแตกสะเก็ดสีน้ำตาลแกมเหลืองหรือเทา มีตุ่มขระขระบ้างประปรายตามลำต้น กิ่งอ่อนมีขนนุ่ม ๆ สีน้ำตาลอมเหลือง ก้านช่อดอกและยอดอ่อนก็มีสีน้ำตาลอมเหลืองด้วยเช่นเดียวกัน
ลักษณะดอก
ดอกของต้นกระทังเป็นดอกรูปร่างเล็ก ๆ มีสีเหลือง ออกดอกเป็นกลุ่ม ๆ ตามก้านใบและกิ่ง แกนช่อดอกมีความยาวประมาณ 1 เซนติเมตร แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกเพศผู้มีเกสรเพศผู้ที่อยู่กันเป็นกระจุก ๆ
ลักษณะใบ
กระทังมีลักษณะเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับกัน ลักษณะของใบเป็นรูปวงรีหรือรูปไข่ ปลายมนหรือมีติ่งเล็ก ๆ สั้น ๆ ที่บริเวณปลายใบ ด้านล่างมีสีจางกว่าด้านบน ที่ใบมีขนนุ่ม ๆ สีน้ำตาลอมเหลือง และมีเส้นแขนงอยู่บนใบ
ลักษณะผล
ผลของต้นกระทังมีลักษณะเป็นรูปทรงไข่ มีขนาดความกว้างและความยาวประมาณ 1-2 เซนติเมตร เมล็ดของต้นกระทังสามารถนำมาสกัดเอาน้ำมันไปใช้ประโยชน์ได้
วิธีการปลูกและขยายพันธุ์ต้นกระทัง ปลูกอย่างไรให้ต้นไม้งอกเงย
การขยายพันธุ์ต้นกระทังที่ดีที่สุดคือการขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด ดั้งเดิมแล้วเราจะเห็นได้ว่านกที่ไปกินผลไม้ของต้นกระทัง เมื่อขับถ่ายออกมาเป็นเมล็ดตามพืนดินบริเวณต่าง ๆ เมล็ดจะงอกขึ้นมาเป็นต้นใหม่ แต่ทั้งนี้ก็ยังไม่มีการวิจัยถึงวิธีขยายพันธุ์วิธีอื่นที่สามารถขยายพันธุ์ต้นไม้ชนิดนี้ได้อย่างเห็นผลชัดเจน เพราะต้นกระทังเป็นต้นไม้ที่ไม่ค่อยเป็นที่นิยมปลูกมากนักในบ้านเรา
แต่วิธีการขยายพันธุ์ต้นกระทังนั้นไม่ยาก เพียงแค่ใช้วิธีหว่านเมล็ดลงไปในแปลงปลูกเท่านั้น แต่ทั้งนี้ก็ควรพ่นยาฆ่าแมลงเสียก่อน เพื่อป้องกันไม่ให้หนอนทรายมากินรากที่งอกออกจากเมล็ดของต้นกระทัง เมื่อเพาะเมล็ดได้ 1 ปี สามารถย้ายไปปลูกลงดินหรือถุงปลูกได้ แต่ไม่ควรทำการย้ายหลังฤดูฝน เพราะช่วงหลังจากที่ฝนตก เมล็ด ราก และลำต้นจะมีความอวบน้ำสูง ซึ่งเป็นช่วงที่ต้นไม้มีความอ่อนแอ ทางที่ดี ควรย้ายก่อนฤดูฝนจะดีที่สุด
ดูแลต้นกระทังอย่างไร ให้อยู่รอดในสภาพอากาศเมืองไทย
ดิน
ต้นกระทังสามารถอยู่ได้ในดินที่มีสภาพชุ่มชื้น กักเก็บน้ำได้ดี สามารถเติบโตได้ในแหล่งน้ำขัง แต่ก็ยังสามารถเติบโตได้ในดินร่วนปนดินทรายอีกด้วย
น้ำ
ต้นกระทังเป็นพืชที่ชื่นชอบน้ำ แนะนำให้รดน้ำอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง เพื่อให้ต้นไม้เติบโตได้ดี แต่ไม่ควรขยายพันธุ์ในขณะที่เมล็ดอวบน้ำเต็มที่ เพราะจะทำให้เน่าตายได้
แสง
ต้นกระทังชื่นชอบแสง และต้องการแสงในการเจริญเติบโตและแตกหน่อออกใบ ดังนั้น จึงควรปลูกต้นกระทังในพื้นที่ที่มีแสงแดดส่องถึง
ประโยชน์ของต้นกระทังที่ให้มากกว่าความร่มเงา
ต้นกระทังนอกจากจะเป็นไม้ใหญ่ที่สามารถให้ความร่มเงาแล้ว ส่วนต่าง ๆ ของต้นกระทังยังสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ ได้ ดังนี้
- เนื้อไม้ของต้นกระทังสามารถทำมาเป็นวัสดุก่อสร้างได้ เช่น นำมาสร้างบ้าน เฟอร์นิเจอร์ และของใช้ต่าง ๆ
- เมล็ดสามารถนำมาสกัดน้ำมันทำเป็นน้ำมันใส่บำรุงผมได้
- สามารถนำส่วนต่าง ๆ เช่น ดอกหรือใบมาใช้เป็นสมุนไพรขับพิษในร่างกาย ขับปัสสาวะ รักษาเบาหวาน คลายกล้ามเนื้อและความปวดเมื่อยต่าง ๆ ได้
งบประมาณเท่าไหร่ ถึงจะครอบครองต้นกระทังได้
สำหรับต้นกล้าต้นเล็ก ๆ ของต้นกระทัง สามารถจับจองกันได้ที่ราคาตั้งแต่ 150 บาท เป็นต้นไป แต่หากต้นสูงใหญ่กว่านี้ ราคาอาจจะขยับขึ้นไปอยู่ที่ 400-500 บาท และอาจสูงไปจนถึงหลักเกือบพันบาท
ต้นกระทัง เป็นพันธุ์ไม้ที่เห็นได้ไม่บ่อยมากนัก ดังนั้น ข้อมูลต่าง ๆ เกี่ยวกับการขยายพันธุ์หรือการดูแล จึงยังมีไม่มาก แต่ต้นไม้ชนิดนี้สามารถพบได้กระจัดกระจายทั่วไปที่บริเวณภาคใต้ของประเทศไทย ถือเป็นอีกหนึ่งต้นไม้ที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งลำต้น ใบ ดอก และเมล็ด จึงถือเป็นอีกหนึ่งพันธุ์ไม้ที่น่าอนุรักษ์
