กระพังโหม ภาษาอังกฤษคือ Skunk-vine และกระพงโหม ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Oxystelma secamone
ความหมาย
กระพังโหมเป็นพรรณไม้เถาเลื้อยที่เป็นไม้ ประเภทล้มลุก โดยตัวของกระพังโหมจะเลื้อยไปตามต้นไม้หรือเครือไม้ต่าง ๆ โดยลำต้นมีขนาดเล็ก ใบและลำต้นมียางสี เมื่อสัมผัสและนำมาขยี้นั้นจะได้กลิ่นเหม็นอย่างรุนแรง สามารถนำไปขยายพันธุ์ได้โดยวิธีการเพาะต้นอ่อนและนำเมล็ดมาเพาะนั่นเอง เป็นไม้ที่พบได้ตามธรรมชาติทั่วไปอย่างเช่นป่าเต็งรังหรือป่าผลัดใบ บริเวณริมสวนหรือว่าในสวนของตัวบ้าน แม้กระทั่งในบริเวณที่รกร้างไม่มีผู้คนอยู่ต้นกระพังโหมก็เกิดขึ้นเองได้ตามธรรมชาติ
ความเชื่อ
กระพังโหมเป็นไม้เถาที่มีขนาดเล็ก มีกลิ่นเหม็นเล็กน้อยบริเวณยอดอ่อนนั้นจะมีขนขึ้นมาปกคลุมและยางของต้นกระพังโหมจะเป็นสีขาว ลักษณะของใบจะเป็นใบเรียวทรงแคบ ส่วนของใบและดอกสามารถนำมารับประทานได้ในส่วนของรากใช้เป็นยารักษาสรรพคุณต่าง ๆ ได้เช่นเดียวกัน ซึ่งกระพังโหมนั้นในประเทศอินเดียประเทศจีนและอินโดนีเซียนิยมนำดอกและใบพร้อมกับผลต้มน้ำ เพื่อฆ่าเชื้อและชะล้างสิ่งสกปรกอยู่ในลำคอ ถือว่าเป็นอีกหนึ่งสรรพคุณที่เขาสามารถรักษาและกำจัดเชื้อโรคได้นั่นเอง
ลักษณะของต้นกระพังโหม
ต้นกระพังโหมเป็นพรรณไม้ที่มีลักษณะเป็นไม้เลื้อยและประเภทล้มลุกโดยต้นไม้นั้นจะพลาดหรือให้ไปกับพื้นดินหรือว่าและไปกับต้นไม้ที่มีขนาดใหญ่โดยทั้งนี้ลำต้นของต้นกระพังโหมนั้นจะมีขนาดเล็กและใบมียางสีออกมาถ้าเราขยี้แล้วจะได้กลิ่นเหม็นอย่างรุนแรง นอกจากนี้เขายังมีใบเป็นใบเลี้ยงเดี่ยวที่ออกใบเป็นคู่ตรงข้ามกันบริเวณของใบนั้นจะมีสีเขียวลักษณะของเนื้อใบค่อนข้างบางเส้นใบจะมีลักษณะโค้งจะปลดกับปลายใบให้ความสวยงามที่เป็นธรรมชาติอีกรูปแบบหนึ่ง
ในส่วนของดอกกระพังโหมนั้นจะ ออกดอกเป็นช่อให้ความรู้สึกสวยงามเป็นอย่างมากโดยดอกจะออกเป็นช่อเล็ก ๆ ซึ่งออกตามซอกของใบกระบังโฮมและก้านของกระพัง ให้ความรู้สึกเป็นธรรมชาติสวยงามแต่ละช่อนั้นจะมีดอกประมาณ 2-3 ดอกขึ้นไปโดยกลีบดอกจะให้ความรู้สึกสวยงามทั้งหมดในดอกนั้นมีกลีบอยู่ 5 จีบแต่ละดอกจะมีขนาดเล็กเป็นพิเศษบริเวณปลายกลีบจะแยกออกจากกันให้ความรู้สึกเป็นธรรมชาติที่พริ้วไหวดอกจะออกเป็นสีแดง ประสมสีม่วงและชมพู ผสมกันแต่บริเวณปลายดอกภายนอกจะเป็นสีขาวยิ่งให้ความรู้สึก ธรรมชาติที่พลิ้วไหวและเหมือน มีชีวิตอยู่ตลอดเวลา ภายในดอกจะมีเกสรทั้งหมด 6 อัน 5 อันแรกจะเป็นเกสรตัวผู้และอีก 1 อันจะเป็นเกสรตัวเมียอยู่ท่ามกลางเกสรตัวผู้เพื่อรอเวลาผสมพันธุ์
สำหรับลักษณะของผลดอกกระพังโหมนั้นจะมีลักษณะเป็นวงกลม และวงรีประพนธ์กันไปแต่ละจุดที่ออกผลจะมีประมาณ 10-20 ผลเลยก็ว่าได้ทั้งนี้เมื่อผลอ่อนอยู่จะมีลักษณะเป็นสีเขียวอ่อนแต่เมื่อแก่เต็มวัยจะมีลักษณะเป็นสีน้ำตาลอ่อน
สายพันธุ์ของกระพังโหม
สายพันธุ์ของกระพังโหมนั้นมีอยู่มากมายหลากหลายสายพันธุ์แต่ละสายพันธุ์จะให้ความรู้สึกแตกต่างกันพร้อมทั้งลักษณะของต้นที่แตกต่างกันออกไปด้วยเช่นพันธุ์ที่เป็นชนิดใบใหญ่จะมีลักษณะของใบที่เป็นรูปใคร มีขนสั้นเล็ก ๆขึ้นปกคลุมบริเวณใบโดยคนทั่วไปจะเรียกว่ากระพังโหมใหญ่หรือศัพท์ที่เรียกง่ายๆว่า “ตดหมู”ถัดมาจะเป็นต้นกระพังโหม ชนิดใบเล็กจะมีลักษณะของใบเรียวยาว เหมือนกับรูปหอก จึงได้ชื่อว่ากระพังโหมเล็กหรือเรียกอีกชื่อได้ว่า “ตดหมา”และชนิดต่อมาจะเป็นชนิดใบใหญ่ที่ไม่มียางและไม่มีขนปกคลุมมีกลิ่นค่อนข้างเหม็นแต่ว่าเป็นกลิ่นที่อ่อนๆผู้คนทั่วไปเรียกว่า “ย่านพาโหม” และสุดท้ายจะเป็นต้นกระพังโหมแท้ ที่เวลาเราเด็ดใบและเถาของต้นออกมาจะมียางเปื้อนออกมาด้วยเป็นจำนวนมาก แต่สำหรับต้นที่ไม่มียางเปื้อนออกมานั้นเราจะเรียกว่า “ย่านพาโหม”อย่างที่เราได้กล่าวไว้ข้างต้น
วิธีการปลูก
วิธีการปลูกกระเพราโคมนั้นสามารถทำได้แบบต้นไม้ทั่วไปเพราะกระพังเป็นไม้ที่ขึ้นตามธรรมชาติทั่วไปหรือเรียกได้ว่าขึ้นในป่าผสมผลัดใบและป่าเต็งรังนั่นเอง บริเวณที่ขึ้นและพบเห็นได้บ่อยครั้งคือป่าที่รกร้างและบริเวณในสวนจะใช้วิธีการขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดและเพาะต้นอ่อนของต้นกระพัง ผู้ที่นิยมปลูกนั้นจะนำต้นกระพังโหม มาปลูกบริเวณใกล้บ้านเพื่อความสะดวกสบาย เมื่อนำมารับประทาน หรือจะนิยมปลูกไว้ริมรั้วเพื่อให้ต้นกระพังโหมนั้นเป็นไม้เถาที่เลื้อยขึ้นตามรั้วให้ความสวยงามอีกทั้งยังมีประโยชน์ไว้ใช้แก้อาการไอและเจ็บคอพร้อมกับละลายเสมหะได้อีกด้วย
สรรพคุณของกระพังโหม
- ในส่วนของใบและเถาสดที่มีกลิ่นเหม็นนั้นจะช่วยเป็นยาบำรุงร่างกายหรือที่เราเรียกว่ายาอายุวัฒนะช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและช่วยในการเจริญอาหารให้กับผู้ที่กินลงไปอีกด้วย
- บริเวณของใบสามารถนำมาตำและทำให้ละเอียดเพื่ออุดฟันที่มีอาการปวดสามารถผ่อนคลายความเจ็บปวดลงได้และใช้เป็นยาสีฟันได้ด้วยเช่นเดียวกัน
- สามารถใช้เป็นยารักษาอาการอักเสบของช่องปากภายในและลำคอได้เป็นอย่างดี
- ส่วนของใบและเถานั้นจะใช้กินเพื่อแก้อาการไอเป็นยาแก้ไอชั้นดีทั้งนี้ยังสามารถช่วยลดอาการตัวร้อนเป็นไข้ได้ด้วย
- รากใช้ฝนกับหินเพื่อรักษาอาการตาฟางตาแฉะตามัวมองได้ไม่ดีและใช้แก้อาการ หยอดตาแก้พิษนั่นเองถือว่ามีสรรพคุณตอบทุกโจทย์ของการรักษา.
