ต้นโกสน หลายคนทราบดีว่าเป็นไม้มงคล นิยมปลูกไว้เพื่อประดับหรือใช้ตกแต่งสวนให้ดูสวยงาม ซึ่งต้นไม้ชนิดนี้มีประวัติความเป็นมาอันยาวนาน และขึ้นชื่อว่าเป็นไม้มงคล นอกจากจะนิยมปลูกไว้เพื่อความเป็นสิริมงคลแล้ว ใบของโกสนยังมีสรรพคุณทางยารักษาโรคได้อีกด้วย ในขณะที่ใบอ่อนของโกสนก็สามารถนำมารับประทานหรือนำไปประกอบอาหารได้ เนื่องจากมีรสหวาน สามารถใช้ประกอบอาหารได้หลายเมนู เช่น ชุบแป้งทอด แกง ผัด และต้มจิ้มกับน้ำพริก เป็นต้น
- ต้นโกสน มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า “Codiaeum variegatum”
- ชื่อสามัญของต้นโกสน คือ “Croton, Variegated Laurel, Garden Croton”
- ต้นโกสน จัดอยู่ในวงศ์ของ “Euphorbiaceae”
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ต้น
ต้นโกสนเป็นไม้ยืนต้น ประเภทไม้พุ่มขนาดย่อม ลำต้นเมื่อโตเต็มที่จะมีความสูงประมาณ 3-5 เมตร เส้นรอบวงกลม 20-30 เซนติเมตร ผิวของลำต้นสีน้ำตาลปนสีเทา ลำต้นตรง ผิวขรุขระ แตกกิ่งก้านสาขาออกเป็นพุ่ม
ใบ
ลักษณะเป็นใบเดี่ยว โคนใบรูปลิ่ม ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ เนื้อของใบคล้ายกับกระดาษ การเรียงตัวของเส้นใบมีรูปร่างคล้ายแหแบบขนนก ใบรูปขอบขนาน ส่วนสีของใบนั้นจะมีหลายสีตามแต่ละสายพันธุ์ เช่น สีเหลือง แดง เขียว เป็นต้น โดยปกติแล้วท้องใบจะมีสีที่อ่อนกว่า ใบมีความกว้างประมาณ 1-2 เซนติเมตร และยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร
ดอก
โกสนจะออกดอกเป็นช่อแบบกระจะ ดอกสมมาตรด้านข้าง วงกลีบดอกเชื่อมติดกัน สีของกลีบดอกคือสีม่วง ประกอบไปด้วยกลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ เกสรตัวเมีย 1 อัน และเกสรตัวผู้ 1 อัน
ผล
ลักษณะผลของต้นโกสน จะมีผลแห้ง หากผลแก่จะแตกออกตามรอยประสาน ผลสุกจะมีสีม่วง ขนาดของผลประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร ภายในผลมีเมล็ดเป็นกระ 2 เมล็ด สีน้ำตาล
สรรพคุณของใบโกสน
ใบของโกสน มีสรรพคุณทางยารักษาโรคได้ โดยรสชาติของใบแก่จะมีรสเฝื่อน สามารถนำมาโขลกพอกท้องเด็กเล็ก แก้อาการท้องอืด นอกจากนั้นยังสามารถนำมาต้นดื่มเป็นยารักษาโรคทางเดินปัสสาวะได้อีกด้วย ข้อแนะนำให้ใช้ใบสดประมาณ 10-15 ใบ มาโขลกให้ละเอียด จากนั้นนำมาผสมกับเหล้าเล็กน้อย ก่อนพอกหรือทาลงไปบริเวณท้องเด็ก รวมไปถึงมีสรรพคุณแก้ร้อนใน แก้กระหายน้ำ โดยในปัจจุบันมีการค้นพบว่าต้นโกสนช่วยดูดมลพิษทางอากาศ ทำให้กาศสดชื่นได้ ถึงแม้ว่าอาจจะไม่มากเท่าต้นไม้ชนิดอื่นๆ แต่ก็มีสีสันที่สวยงามและได้รับความนิยมในการปลูกเป็นอย่างมาก
อย่างที่บอกว่านอกจากประโยชน์ของใบโกสนที่มีสรรพคุณทางยาแล้ว ต้นโกสนยังเป็นไม้ประดับ สำหรับตกแต่งสวนให้ดูสวยงามอีกด้วย ที่สำคัญนิยมนำใบอ่อนมาประกอบอาหาร เนื่องจากใบอ่อนจะมีรสชาติหวาน สามารถต้มจิ้มกับน้ำพริกได้ หรือรังสรรค์ใช้เป็นส่วนประกอบในเมนูอื่นๆ เช่น คั่วแฮ่ม แกงโฮะ ผัดกะเพรา ชุบแป้งทอด เป็นต้น
ความเชื่อของคนไทยกับการปลูกต้นโกสน
ต้นโกสน มีความเชื่อว่าเป็นต้นไม้มงคล เนื่องจากชื่อมีคำพ้องกับคำว่า “กุศล” คนไทยเชื่อว่าจะช่วยสร้างบุญกุศล หรือสร้างคุณงามความดีเป็นสิริมงคลแก่ผู้ปลูกและคนในครอบครัว นิยมปลูกไว้เป็นต้นไม้ประจำบ้านเพื่อประดับบุญบารมี และทำให้ชีวิตมีความสุข คอยปกป้องคุ้มครองภัยอันตรายทั้งปวง คนสมัยโบราณมีความเชื่อว่าต้นโกสนเป็นต้นไม้ที่เก่าแก่ อยู่คู่บ้านคู่เมืองมายาวนาน โกสน มีถิ่นกำเนิดอยู่ทางอินเดียตอนใต้ ศรีรังกา โดยรัชกาลที่ 5 ทรงนำเข้ามาปลูกในประเทศไทยเป็นครั้งแรก โดยในสมัยนั้นจะปลูกไว้ในพระราชวัง บ้านขุนนาง และวัดหลวง เพื่อให้เกิดความร่วมเย็นเป็นสุขตลอดมา
เพื่อความเป็นสิริมงคล คนไทยเชื่อว่าตำแหน่งในการปลูกนั้น สำคัญมาก โดยควรปลูกไว้ทางทิศตะวันออก ผู้ปลูกต้องเกิดในวันอังควร เนื่องจากคนโบราณเชื่อว่าหากจะปลูกต้นไม้เอาคุณ ผู้ปลูกจะต้องเกิดในวันอังควรจึงจะส่งผลดี โกสนเป็นต้นไม้ที่นิยมปลูกเป็นอย่างมากในปัจจุบัน นอกจากจะเป็นการสร้างสิริมงคลให้แก่ชีวิตแล้ว ยังสามารถนำมาตกแต่งหรือประดับสวนให้ดูสวยงามได้อีกด้วย เพราะว่าโกสนจะมีความโดดเด่นตรงที่สีของใบและดอก นั่นเอง
วิธีการปลูกต้นโกสน
วิธีการปลูกต้นโกสนจะแบ่งออกเป็น 2 วิธี ดังนี้
1.ปลูกบนแปลง
สำหรับผู้ที่ต้องการปลูกต้นโกสนลงในดินหรือบนแปลงที่เตรียมไว้ เพื่อประดับบริเวณบ้านและสวน หรือปลูกไว้บริเวณหน้าบ้าน จะต้องขุดหลุมขนาด 30 x 30 x 30 เซนติเมตร ให้ใส่ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ในอัตราส่วน ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก : ดินร่วน อัตรา 1 : 2 ผสมดินปลูก
2.ปลูกในกระถาง
สำหรับผู้ที่ต้องการปลูกต้นโกสนในกระถางเพื่อตกแต่งภายในอาคาร ให้ใช้กระถางที่มีความสูงขนาด 10-16 นิ้ว โดยสามารถใช้ปุ๋ยหมัก หรือปุ๋ยคอกก็ได้ แต่แนะนำให้ใช้ขุยมะพร้าวผสมกับดินและปุ๋ยด้วย และใช้อัตราส่วน ปุ๋ยหมัก หรือปุ๋ยคอก : ขุยมะพร้าว : ดินร่วน อัตรา 1 : 1 : 1 ผสมดินปลูก และควรเปลี่ยนกระถาง 1-2 ปี ต่อครั้ง เพราะจะช่วยให้ต้นโกส้นสามารถเจริญเติบโตได้เร็วขึ้น และทำให้กลายเป็นทรงพุ่มดูสวยงาม
การขยายพันธุ์
การขยายพันธุ์ต้นโกสนสามารถทำได้หลายวิธี เช่น การตอน การติดตา เสียบยอด เสียบกิ่ง หรือการปักชำ เป็นต้น ซึ่งวิธีการขยายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในปัจจุบัน คือ การเสียบกิ่ง โดยเลือกพันธุ์กิ่งที่สมบูรณ์ไม่เล็กหรือไม่ใหญ่เกินไป (กิ่งจะต้องไม่ใหญ่กว่าตอที่ต้องการเสียบ) รวมถึงไม่อ่อนและไม่แก่จนเกินไปด้วย จากนั้นนำมาเฉือนเป็นปากฉลามแล้วเสียบลงบนตอ แต่ต้องใช้ตอขุนช้างเท่านั้น เนื่องจากตอขุนช้าง จะหาอาหารเลี้ยงต้นเก่ง และมีโอกาศเจริญเติบโตได้รวดเร็วนั่นเอง ขั้นตอนต่อมาให้พันรอบรอยประกบด้วยพลาสติกใส เพื่อเชื่อมรอยต่อให้สนิทกัน จากนั้นให้ใส่ลงไปในถุงพลาสติก หรือในตู้อบ มัดปากถุงให้แน่น ทิ้งไว้ 1 เดือน สามารถย้ายมาปลูกในดินได้ตามปกติ สำหรับผู้ที่ต้องการเพาะพันธุ์เพื่อขาย ปลูกเพียงแค่ระยะเวลาประมาณ 1-2 เดือน ก็สามารถนำไปขายได้เลย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันต้นโกสน กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก
สำหรับการเพาะเมล็ด จะต้องนำเมล็ดเหล่านั้นมาผสมลงในขุยมะพร้าว ใช้เวลา 25-30 วัน กว่าที่เมล็ดจะงอก และต้องดูแลให้โตเต็มที่ประมาณ 1 ปี จึงจะสามารถย้ายมาปลูกในกระถางได้
วิธีการดูแลรักษา
โกสน เป็นต้นไม้ที่ชอบแสงแดดอ่อนๆ ไปจนถึงแสงแดดร้อนจัด หรือควรปลูกไว้กลางแจ้ง เนื่องจากโกสนดูแลไม่ยากสามารถทนต่อสภาพอากาศในประเทศไทยของเราได้ดี ส่วนน้ำก็ต้องการพอปานกลาง ช่วงเริ่มแรกในการปลูกลงดิน ไม่จำเป็นต้องรดน้ำทุกวัน โดยสามารถรดน้ำวันเว้นวัน หรือ 2 วัน รดน้ำ 1 ครั้ง ก็ทำได้ สำหรับการให้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ควรให้ในอัตราส่วน 0.5-1 กิโลกรัม/ต้น และใส่ปีละ 5-6 ครั้ง เรื่องของโรคภัยไม่ค่อยมีปัญหา อย่างที่บอกว่าต้นโกสนสามารถทนต่อสภาพอากาศได้ดี รวมถึงสามารถต้านทานโรคได้ดีเช่นเดียวกัน แต่ให้ระวังแมลงจำพวกเพลี้ยแป้งแทน วิธีการป้องกันแมลงเพลี้ยแป้ง คือ การใช้ยากำจัด เช่น ใช้ยาไดอาซินอน สำหรับอัตราการใช้และคำแนะนำ ให้ศึกษาจากฉลากตามที่ระบุไว้ หรือรักษาความสะอาดบริเวณรอบๆ แปลงปลูก
โกสน ต้นไม้มงคล ที่เป็นได้มากกว่าไม้ประดับตกแต่งสวนหรือตกแต่งภายในอาคารบ้านเรือน เนื่องจากเป็นต้นไม้ที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและมีความน่าสนใจ รวมไปถึงสรรพคุณทางยาที่โดดเด่น ถูกใช้ประโยชน์มาตั้งแต่สมัยโบราณ จนถึงปัจจุบัน และทั้งหมดนี้ ก็คือ เรื่องราวที่น่าสนใจ และข้อมูลสาระน่ารู้เกี่ยวกับต้นโกสน ไม้มงคลที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมากในปัจจุบัน ที่สำคัญยังปลูกและดูแลได้ง่าย ไม่ยุ่งยาก หากใครต้องการปลูกต้นโกสนสามารถหาซื้อได้จากร้านขายพันธุ์ไม้ทั่วไป หรืองานเกษตรประจำจังหวัด
ราคาของต้นโกสน
ปัจจุบันขายอยู่ที่ 30-350 บาท ถือได้ว่าราคาไม่แพง หากซื้อเยอะราคาอาจลดลงมาเหลือแค่ 20 บาทต่อต้นเท่านั้น
