พันธุ์ไม้พื้นเมืองจากแม็กซิโก สู่พืชแซมสวนสร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำให้กับเกษตรกรยุคใหม่ โกโก้ นับว่าเป็นพืชเศรษฐกิจมาแรงอีกชนิดหนึ่งที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน เพราะนอกจากจะทำรายได้เพิ่มจากพืชหลักให้กับชาวสวนแล้ว ต้นโกโก้ ยังช่วยบำรุงดินและเป็นเสมือนบ่อน้ำใต้ดินที่คอยรักษาความชุ่มชื่นหล่อเลี้ยงพืชหลักได้อีกด้วย และนอกจากข้อดีของการสร้างรายได้เพิ่มให้กับเกษตรกรแล้ว โกโก้ยังอุดมไปด้วยสารอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพโดยเฉพาะเป็นแหล่งสำคัญของสารต้านอนุมูลอิสระจากธรรมชาติที่เป็นประโยชน์ตลอดจนมีสรรพคุณในการช่วยบรรเทาอาการของโรคต่าง ๆ อาทิ โรคซึมเศร้า ภาวะเครียด ความดันโลหิต ระดับไขมันและน้ำตาลในเลือด ทำให้นอกจากในสวนเกษตรแล้วคนยังนิยมปลูกโกโก้ไว้ในบริเวณบ้านอีด้วยนั่นเอง
ส่วนประกอบของต้นโกโก้
ต้นโกโก้ จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก มีความสูงประมาณ 3 – 13 เมตร สามารถปลูกและเจริญเติบโตได้ดีในเขตร้อนชื้น ด้วยธรรมชาติแล้วโกโก้ต้องการแสงแดดและน้ำอย่างสม่ำเสมอ ทำให้ประเทศไทยเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ ที่มีสภาพอากาศและพื้นดินเหมาะสมสำหรับการเจริญเติบโตของพืชชนิดนี้ โดยลักษณะของต้นโกโก้จะประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ ดังนี้
ลักษณะของลำต้น
โกโก้จะมีลักษณะลำต้นเป็นลำต้นเดียว เมื่อสูงจากผิวดินประมาณ 1-2 เมตร ตายอดจะหยุดการเจริญเติบโตและเปลี่ยนเป็นแตกกิ่งกระโดงและกิ่งแขนงขนานกับพื้นดินเป็นทรงพุ่ม
ใบ
ลักษณะใบของต้นโกโก้เป็นใบเดี่ยว ทรงรีเรียว ปลายใบแหลม ใบอ่อนจะมีสีเขียวอ่อนไปจนถึงน้ำตาลอมแดง ใบโกโก้จากกิ่งกระโดงจะมีก้านใบยาว ในขณะที่ใบที่เกิดจากกิ่งแขนงจะมีก้านใบสั้น ออกเวียนสลับรอบลำต้น โดยขนาดของใบและความเข้มของสีใบโก้โก้ ยังขึ้นอยู่กับแสงที่ได้รับหากได้รับแสงมากเกินไปใบจะมีสีอ่อนและอาจหลุดร่วงได้ง่าย ซึ่งแสดงถึงความไม่สมบูรณ์ของต้นได้
ดอก
โกโก้ให้ดอกเป็นกลุ่ม ๆ ตามลำต้น ระหว่างกิ่งใหญ่ที่แก่แล้ว หรือบริเวณซอกตรงที่ใบร่วง ให้ดอกมีสีขาวนวลอมชมพู มีกลีบดอก 5 กลีบสลับกับกลีบเลี้ยงสีเขียวอ่อน ขนาดของดอกประมาณ 1 เซนติเมตร บนก้านดอกยาว 1-2.3 เซนติเมตร
ผล
ลักษณะผลของโกโก้จะเป็นทรงรียาว ห้อยลงตามกิ่งและลำต้นมีก้านสั้น ผิวขรุขระเป็นปุ่มป่ำ มีร่องยาวตามผลจากโคนถึงปลายประมาณ 10 ร่อง ผลอ่อนจะมีสีเขียวจนถึงเขียวแก่ และจะกลายเป็นสีเหลืองก่อนที่จะเจริญเติบโตเต็มที่จะเป็นสีแดงอมเหลืองหรือสีแดงอมม่วง โกโก้ 1 ผล จะให้เมล็ดโกโก้ด้านในประมาณ 20-60 เมล็ด เรียงยาวเป็นแถวตามแกนกลางของผลโกโก้
เมล็ด
เมื่อผ่าผลของโกโก้ที่แก่เต็มที่ออกมาจะเห็นเมล็ดโกโก้ทรงรี มีขนาดประมาณ 1.3 x 2 ซม. เมล็ดจะมีสีน้ำตาลโดยจะห่อหุ้มด้วยใยหุ้มเมล็ดบาง ๆ สีขาวนวลโดยเยื่อหุ้มนี้จะให้รสหวาน
สายพันธุ์ยอดนิยม
สำหรับสายพันธุ์ที่นิยมปลูกกันมาก จะมีอยู่ 3 สายพันธุ์ คือ คลีโอโล ฟอรัสเทอร์โร่ และ ทรินิทาริโอ ซึ่งถือว่าเป็นสายพันธุ์หลักของโกโก้ และสามารถเติบโตได้ดีในเขตร้อนชื้นนั่นเอง
สายพันธุ์คลีโอโล
เป็นสายพันธุ์ที่ค่อนข้างมีคุณภาพสูงให้เมล็ดโกโก้ที่มีกลิ่นหอมและรสชาติที่เข้มข้น เป็นที่ต้องการของอุตสาหกรรมช็อกโกแลตมาก แต่มักจะถูกแมลงรบกวนได้ง่ายทำให้ได้ผลผลิตที่ไม่ค่อยดีนัก
สายพันธุ์ฟอรัสเทอร์โร่
สายพันธุ์นี้เป็นที่นิยมของตลาดและปลูกนมาก จะถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มเวสอัพริกันอมีโลนาโด ที่ให้ผลผลิตเป็นเมล็ดแบน เนื้อเมล็ดสีแดงเข้มหรือสีม่วงเข้ม ให้ผลผลิตสูง ทนทานต่อการรบกวนของแมลงได้ดี แต่ไม่ทนต่อโรคแห้งและกิ่งแห้ง ส่วนกลุ่ม อัพเปอร์อเมซอน ให้เมล็ดที่เล็กกว่า แต่มีการเจริญเติบโตที่ดีกว่าและให้ผลผลิตที่สูงกว่า ทนทานต่อการรบกวนของโรคมากกว่า
สายพันธุ์ทรินิทาริโอ
เข้าใจกันว่าเป็นสายพันธุ์ผสมที่เกิดจากสายพันธ์ข้างต้น ให้เมล็ดโกโก้ที่มีขนาดใหญ่ สีม่วงเข็มจนถึงสีขาว เป็นกลุ่มสายพันธุ์ที่ผสมกันเองและผสมข้ามสายพันธุ์ได้
วิธีการปลูกต้นโกโก้ให้เจริญงอกงาม
ต้นโกโก้เจริญเติบโตได้ดีในสภาพภูมิอากาศร้อนชื้น แม้ว่าจะเป็นพืชที่ปลูกได้ง่ายและทนต่อศัตรูพืช แต่ก็ต้องการแสงแดดและปริมาณน้ำที่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตเช่นกัน ปัจจุบันนิยมปลูกเป็นพืชแซมสวนใต้ร่มเงาของพืชหลัก ที่นอกจากจะสร้างรายได้เพิ่มแล้วยังช่วยให้พื้นดินอุ้มน้ำอีกด้วย
วิธีการดูแลรักษา
แสง
โกโก้ชอบแสงแดดแต่ไม่ต้องการแสงมากนักในต้นอ่อน จึงควรมีร่มเงาบังแดดให้แก่ต้นบ้างและเมื่ออายุมากขึ้นต้นจะต้องการแสงมากถึง 70 %
น้ำ
ควรให้ปริมาณน้ำที่เพียงพอแต่ไม่ท่วมขัง โดยเฉพาะในช่วงหน้าแล้งอาจต้องให้น้ำที่สม่ำเสมอ
ดิน
เจริญเติบโตได้ดีบนดินร่วนปนทราย
ปุ๋ย
สามารถได้ทั้งปุ๋ยเคมีและปุ๋ยอินทรีย์ในปริมาณ 1 กก.ต่อต้น สำหรับต้นใหญ่
คุณประโยชน์ที่ได้จากต้นโกโก้
นอกจากโกโก้จะยังประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นที่ต้องการของตลาดอุตสาหกรรมช็อกโกแลต เป็นจำนวนมากแล้ว โกโก้ยังมีสรรพคุณทางยาที่ช่วยกระตุ้นประสาท บรรเทาอาการของโรคเครียดและภาวะซึมเศร้า ป้องกันฟันผุ ช่วยลดความดันโลหิตและภาวะไขมันและน้ำตาลในเลือด บรรเทาอาการอักเสบต่าง ๆ นอกจากนั้นยังมีสารต่อต้านอนุมูลอิสระที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพอีกด้วย
ราคาต่อต้นโดยประมาณ
ต้นทุนการปลูกต้นโกโก้โดยประมาณสำหรับต้นกล้าจะเริ่มต้นที่ต้นละ 15 บาท ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ และความสมบูรณ์ของต้น
