ต้นโมกมัน
รู้หรือไม่ว่าต้นไม้ประจำจังหวัดราชบุรีคือต้นอะไร คำตอบคือ ต้นโมกมันนั่นเอง หลายท่านอาจจะเคยได้ยินต้นไม้ชื่อนี้มาก่อนแล้วบ้าง ซึ่งต้นโมกมันนั้นจัดอยู่ในวงศ์ของต้นตีนเป็ด หากนึกถึงต้นโมกมันไม่ออกก็ให้นึกภาพต้นตีนเป็ดไว้ เนื่องจากทั้งสองต้นนี้มีลักษณะคล้ายกัน และในวันนี้เราจะพาทุกคนมาทำความรู้จักกับต้นโมกมันกันให้มากขึ้นว่าต้นโมกมัน มีลักษณะอย่างไร มีประโยชน์ด้านใดบ้าง ตลอดจนเรื่องราวเกี่ยวกับความเชื่อ จะน่าสนใจแค่ไหนตามไปชมกันเลย
ข้อมูลทั่วไปของต้นโมกมัน
- ต้นโมกมัน มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า ”Wrightia arborea (Dennst.) Mabb.”
- ชื่อสามัญของต้นโมกมัน คือ “Ivory, Darabela, Karingi, Lanete”
- ต้นโมกมัน จัดอยู่ในวงศ์ของ “APOCYNACEAE”
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของต้นโมกมัน
ต้น
ลักษณะของต้นโมกมัน จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก มีความสูงประมาณ 5-15 เมตร เปลือกของลำต้นมีสีขาวหรือสีเทาอ่อน ลักษณะของเปลือกจะแตกออกเป็นร่องๆ ตามแนวยาว มีขนตามกิ่งอ่อนหรือบริเวณยอดอ่อน ด้านในเปลือกมีน้ำยางสีขาว
ใบ
สำหรับลักษณะใบของต้นโมกมันนั้น จะมีใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกันตั้งฉาก ใบทรงรีหรือรูปไข่ มีขนาดความกว้างประมาณ 3-8 เซนติเมตรและยาวประมาณ 7-18 เซนติเมตร โคนใบสอบ ปลายใบเรียวแหลม ส่วนขอบใบไม่มีหยัก พื้นใบคล้ายกับแผ่นกระดาษและมีขนนุ่มทั้งสองด้าน ก้านใบยาว 2-7 เซนติเมตร มีเส้นแขนงใบข้างละประมาณ 8-12 เส้น
ดอก
ต้นโมกมันจะออกดอกเป็นช่อแบบกระจุกที่บริเวณปลายกิ่ง แต่ละช่อมีความยาว 3-6 เซนติเมตร ดอกมีสีขาวอมเหลือง กลิ่นหอม ก้านดอกย่อยและก้านช่อดอกมีขนสั้น เส้นนุ่มขึ้นอยู่ประปราย กลีบดอกมีทั้งหมด 5 กลีบ กลีบดอกบิด โคนกลีบดอกยาว 4-5 มิลลิเมตรเชื่อมติดกันเป็นหลอด กลีบดอกเป็นรูปทรงรียาวประมาณ 0.8-1.2 เซนติเมตร ปลายหลอดมีขนนุ่มส่วนด้านในมีขนละเอียด ภายในหลอดมีเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมีย เกสรเพศผู้จะโผล่ออกมาจากกลีบหลอดและจะติดบนหลอดกลีบดอก อับเรณูมีขนสั้น เมื่อเวลาที่ดอกต้นโมกมันเบ่งบานเต็มที่จะมีขนาดกว้างประมาณ 1 นิ้ว สีดอกจากสีม่วงจะกลายเป็นสีแดงม่วง ซึ่งจะออกดอกในช่วงเดือนเมษายน-สิงหาคมของทุกปี
ผล
ต้นโมกมันออกผลเป็นฝักยาวคู่กันและมีลักษณะการห้อยลง ฝักเป็นรูปทรงกระบอก มีร่อง 2 ร่อง เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 8-11 มิลลิเมตร ยาวประมาณ 7-14 นิ้ว ผิวฝักค่อนข้างขรุขระ เมื่อฝักแก่เต็มที่จะแห้งและแตกออก ภายในมีเมล็ดเป็นจำนวนมาก เมล็ดเป็นรูปทรงรีเล็กๆ กว้างประมาณ 1.5-2.5 มิลลิเมตร แต่ปลายอีกด้านหนึ่งของเมล็ดจะมีขนปุยสีขาวเป็นกระจุก และชอบปลิวไปไกลตามแรงลม โดยจะติดผลในช่วงเดือนสิงหาคม-ธันวาคม ของทุกปี
สรรพคุณของต้นโมกมัน
1. เปลือกบริเวณลำต้นจะมีรสชาติที่ขม ฝาดเมา ช่วยรักษาธาตุไฟให้เป็นปกติ และช่วยบำรุงธาตุทั้งสี่ให้เจริญ
2. ใบ สามารถนำมาต้มเป็นยาขับเหงื่อ
3. ผลมีรสเมา แก้โรคฟันผุ
4. ประเทศจีนนิยมนำรากและใบของต้นโมกมันมาสกัดเป็นยารักษาวัณโรคที่ต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอ
5. รากที่มีรสขม ช่วยขับลมพิษ
6. ดอกของโมกมันจะมีรสจืด ใช้เป็นยาระบายหรือช่วยแก้อาการท้องผูก
7. ใบมีรสเย็น ใช้รักษาอาการท้องมาน
8. ชาวบ้านจังหวัดอุบลราชธานีนิยมนำรากและเนื้อไม้ มาต้มดื่มเป็นยาแก้บิด รักษาอาการถ่ายเป็นมูกเลือด
นอกจากนั้นยังสามารถนำเนื้อไม้และรากมาต้มเป็นยารักษาโรคอื่นๆ ได้มากาย เช่น โรคไต โรคหัวใจ บำรุงถุงน้ำดี และ ช่วยแก้โรคตับพิการ เป็นต้น อีกทั้งยังสามารถนำใบมาบดหรือขยำให้ละเอียด นำมาพอกบริเวณที่ถูกแมลงสัตว์กัดต่อย ช่วยบรรเทาอาการปวดให้ทุเลาลงได้
ประโยชน์ของต้นโมกมัน
นอกจากต้นโมกมันจะมีสรรพคุณเป็นยาสมุนไพรรักษาโรคได้หลายอาการแล้ว ต้นโมกมันยังมีประโยชน์ในด้านอื่นๆ อีกมากมาย ดังนี้
1. เปลือกมีเส้นใยสามารถใช้ทำกระดาษ หรือใช้แทนเส้นใยจากฝ้ายได้
2. สามารถนำยอดอ่อนมาต้มจิ้มน้ำพริก หรือนำมาแกงได้
3 .สามารถนำเปลือกมาสกัดเป็นสีย้อมเส้นไหมได้ ซึ่งจะให้สีเขียวอ่อนแบบธรรมชาติ
4. เนื้อไม้ที่มีสีขาวนวล สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย เช่น งานแกะสลัก ทำของเล่นเด็ก ทำซออู้ จะเข้ เครื่องเขียน ไม้บรรทัด ไม้ฉาก หวี ตะเกียบ ไม้พาย ใช้สร้างบ้าน เป็นต้น
5. ต้นโมกมัน ช่วยสร้างภูมิทัศน์ที่สวยงาม เนื่องจากเป็นต้นไม้ที่มีทรงพุ่มเหมาะสำหรับปลูกในสวนหรือบริเวณรอบบ้าน ช่วยสร้างร่มเงา อีกทั้งยังมีกลิ่นดอกที่หอมอีกด้วย
ต้นโมกมันสามารถเจริญเติบโตได้ในดินทุกชนิด และชอบอากาศที่ถ่ายเท ทนแดดได้ดี โดยต้นโมกมันนั้นมีถิ่นกำเนิดอยู่ในป่าเบญจพรรณ และป่าโปร่งทั่วไป อย่างไรก็ตาม แม้ต้นโมกมันจะเป็นต้นไม้ประจำจังหวัดราชบุรี แต่ก็มีปลูกอยู่ในแต่ละจังหวัดทั่วประเทศไทย ในขณะเดียวกันก็มีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นที่ไม่เหมือนกัน เช่น มูกน้อย มูกมัน (น่าน), มักมัน (สุราษฎร์ธานี), โมกน้อย (ทั่วไป), เส่ทือ แนแก แหน่แก (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) โมกมันเหลือง (สระบุรี), เป็นต้น
ต้นโมกมันกับความเชื่อของคนไทย
คนไทยสมัยโบราณมีความเชื่อว่าหากบ้านไหนปลูกต้นโมกมันไว้บริเวณรอบบ้านจะก่อให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุข อีกทั้งดอกของต้นโมกมันเป็นสีขาวใช้แทนความบริสุทธิ์ มองดูแล้วช่วยทำให้รู้สึกสบายตา แม้ต้นโมกมันจะมีลักษณะต้นที่คล้ายกับต้นตีนเป็ด แต่ต้นตีนเป็ดนั้นให้ดอกที่มีกลิ่นเหม็นฉุน บางคนสูดดมเข้าไปมากๆ แล้วเกิดอาการเวียนหัว หรือคลื่นไส้อยากอาเจียน แต่ดอกของต้นโมกมันจะให้ความหอมสดชื่นตลอดทั้งวัน
คำว่า โมก หมายถึง ผู้ที่หลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง บางคนเรียกต้นโมกมันว่าต้นพุทธรักษา นอกจากจะมีความเชื่อว่าปลูกต้นโมกมันไว้บริเวณรอบบ้าน หรือปลูกไว้ในสวนแล้วจะช่วยให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุขแก่ผู้ปลูกหรือผู้ที่อยู่อาศัยภายในบ้าน นอกจากนั้นคนไทยหลายคนยังมีความเชื่ออีกว่าต้นโมกมัน หากปลูกไว้แล้วจะช่วยคุ้มครองภัยอันตรายทั้งปวงจากภายนอกบ้านไม่ให้เข้ามาสู่ตัวบ้าน หรือไม่ให้เกิดเรื่องร้ายแก่ตัวผู้ปลูก และเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้าน รวมถึงผู้ปลูก คนสมัยโบราณนั้นได้กล่าวเอาไว้ว่าหากจะปลูกต้นไม้เอาคุณ ผู้ปลูกควรเกิดในวันเสาร์และแนะนำให้ปลูกไว้ทางด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือเท่านั้น จึงจะให้คุณดี และช่วยเสริมความเป็นสิริมงคลอันจะนำมาซึ่งความร่มเย็นเป็นสุขให้แก่ชีวิต
อย่างไรก็ตาม ต้นโมกสามารถขยายพันธุ์ได้หลายวิธี เช่น การตอนกิ่ง การเพาะเมล็ด และการปักชำ เป็นต้น โดยเป็นต้นไม้อีกหนึ่งสายพันธุ์ที่มีประโยชน์มากมาย ทั้งประโยชน์ในด้านการใช้สอย การให้ร่มเงา มีกลิ่นดอกที่หอมสดชื่นตลอดทั้งวัน มองดูแล้วสบายตาหรือมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรสามารถรักษาโรคได้หลายอาการ ที่สำคัญ ต้นโมกมัน ยังมีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อของคนไทยอีกด้วย เรียกได้ว่าเป็นต้นไม้มงคลที่ควรค่าแก่การปลูก อีกทั้งยังปลูกแล้วดูแลรักษาง่าย เนื่องจากเป็นต้นไม้ที่สามารถทนต่อสภาพอากาศได้ดี
หากใครต้องการซื้อพันธุ์ต้นโมกมันมาปลูก สามารถหาซื้อได้จากร้านขายพันธุ์ไม้ทั่วไป หรือจะสั่งซื้อผ่าช่องทางออนไลน์ก็สะดวกสบายไปอีกแบบ ต้นโมกมันเป็นต้นไม้ที่มีราคาไม่แพง โดยทั่วไปจะจำหน่ายอยู่ที่ราคาราวๆ 80 บาทต่อต้น แต่สำหรับต้นโมกมันที่มีความสูงตั้งแต่ 8 เมตรขึ้นไปหรือเจริญเติบโตเต็มที่จะขายกันที่ราวๆ ต้นละ 4,000 บาท ซึ่งหากใครที่กำลังมองหาต้นไม้ที่สร้างร่มเงา ปลูกเพื่อความเป็นสิริมงคล หรือจะใช้ประโยชน์ได้ด้านของยาสมุนไพร แนะนำต้นโมกมัน รับประกันไม่ผิดหวังอย่างแน่นอน
ที่มา
https://medthai.com
