ถ้าเอ่ยถึง สนสามใบ คิดว่า คนน่าจะรู้จักกันไม่มากก็น้อย โดยเฉพาะคนที่ชอบเที่ยวป่าเที่ยวเขาคงจะเคยเห็นทางภาคเหนือกันแน่นอน บางคนอาจจะเคยเห็นลูกสน และชอบเก็บเอาไปประดับในบ้าน เพราะลูกสนมีรูปทรงที่สวยงาม แต่ต้นสนสามใบนั้นไม่ได้มีดีแค่หน้าตาที่สวย แต่พันธุ์ไม้ชนิดนี้มันยังมีประโยชน์อีกมากมาย ทั้งด้านยาที่มีสารต้านมะเร็งได้ และที่สำคัญต้นสนสามใบถือเป็นไม้มงคลที่คุณควรมี...
ข้อมูลทั่วไป
ชื่ออังกฤษ : Pinus Kesiya
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Pinus Kasiya Royale ex.Gordon
วงศ์ : Pinaceae
สนสามใบคือ
สนสามใบ หรือ เรียกว่า สนเกี๊ยะ จัดอยู่ในกลุ่มพืชที่มีท่อลำเลียงที่มีเมล็ด มีการปรับตัวในการสืบพันธุ์ที่ไม่ต้องอาศัยน้ำ โดยการถ่ายเรณู อาศัยลมหรือสัตว์เป็นตัวกลาง เมื่อเกิดการปฏิสนธิแล้วออวุลจะเจริญไปเป็นเมล็ด อยู่ในกลุ่มไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ มีความสูงประมาณ 35-45 เมตร ขนาดรอบลำต้นประมาณ 80-200 เซนติมตร เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ.2498 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร หรือที่เรารู้จักกันในนามพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ (พระราชอิสริยยศในขณะนั้น) ได้ทรงปลูก เพื่อเป็นสิริมงคลและเป็นอนุสรณ์ในการเสด็จพระราชดำเนินขึ้นยอดภูกระดึง
และในวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ.2537 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง หรือ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถในรัชกาลที่ 9 (พระราชอิสริยยศในขณะนั้น) ได้ทรงพระราชทานกล้าต้นสนสามใบให้แก่ ผู้ว่าราชการจังหวัดเลย เพื่อให้เป็นต้นไม้ประจำจังหวัด เนื่องในงานวันรณรงค์โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในโอกาสครองราชย์ปีที่ 50 ณ ศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิติ์
ความเชื่อ
ต้นสนสามใบ มีชื่อที่เรียกในท้องถิ่น ภาคกลาง เรียก สนเขา, สนสามใบ ในภาคเหนือ เรียก เกี๊ยะเปลือกแดง และภาคอีสาน เรียก จ๋วง โดยส่วนตัว kaset.today ชอบเรียกว่า สนเขาหรือสนสามใบมากกว่า
นอกจากนี้ ยังมีความเชื่อของคนจีนที่เชื่อว่า ต้นสนเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญและสง่างาม ถ้าปลูกต้นสนไว้ภายในรั้วบ้านจะช่วยให้คนในบ้านมีจิตใจเข้มแข็งและมีอายุยืนยาว สามารถฝ่าฟันและก้าวข้ามอุปสรรคได้ อีกทั้งยังช่วยเสริมบารมี แล้วก็เป็นเครื่องเตือนใจให้ยึดมั่นในความเด็ดเดี่ยวและความซื่อสัตย์ด้วย
ลักษณะของต้นสนสามใบ
- ลำต้น
ตรงสูงชะลูด ตอนอายุน้อยจะมีรูปทรงเหมือนกรวยคว่ำ หากโตเต็มที่จะเป็นเรือนพุ่มแผ่กว้างและกลม เปลือกลำต้นมีลักษณะบางและสีน้ำตาลอมแดง เมื่ออายุมากขึ้น เปลือกลำต้นจะแตกเป็นร่องลึก
- ใบ
เป็นลักษณะใบเดี่ยว เล็กและเรียวยาวคล้ายเข็ม ใบจะออกเป็นช่อ ช่อละ 3 ใบ บางช่ออาจจะมี 2 ใบ หรือ 4 ใบ แต่ส่วนใหญ่จะมี 3 ใบ และสีของใบมีสีเขียวเข้ม ปลายใบแหลม โคนใบมีเยื่อหุ้มสีน้ำตาล
- ดอก
สนสามใบจะออกดอกแบบแยกเพศ โดยแบ่งเป็นดอกตัวผู้และดอกตัวเมียแยกกันคนละช่อ ซึ่งช่อดอกเพศผู้จะออกเป็นช่อแบบหางกระรอก และเป็นกลุ่มที่บริเวณปลายกิ่ง ส่วนดอกเพศเมียจะออกเป็นช่อเดี่ยว หรือไม่เกิน 3 ดอก ที่ บริเวณปลายกิ่ง และจะออกดอกและผสมเกสรในช่วงเดือนพฤศจิกายน-กุมภาพันธ์
- ผล
ผลของสนสามใบมีลักษณะเป็นก้อนแข็ง โคนป้อมปลายสอบ และหลายกลีบซ้อนกันอัดเป็นวงกลมหรือวงรี เมื่อผลแก่ กลีบแต่ละกลีบจะแยกออกจากกัน
วิธีการเพาะหรือขยายพันธุ์สนสามใบ
การเพาะขยายพันธุ์ สนสามใบ จะทำด้วยการ “เพาะเมล็ด” ดินที่เหมาะสมสำหรับการขยายพันธุ์ คือ ดินร่วน ดินร่วนปนทรายและดินทราย สำหรับการปลูกสนสามใบ ไม่ควรปลูกในที่ที่มีน้ำขัง เพราะจะทำให้รากเน่าและต้นสนตายได้ ระยะในการปลูกต้นสน แบ่งออกเป็น 2 แบบ ได้แก่
- การปลูกเพื่อการอนุรักษ์ต้นน้ำลำธาร จะนิยมปลูกที่ระยะ 4×4 เมตร หรือ 100 ต้น ต่อ ไร่ เพื่อทำให้พื้นที่ตรงนั้นเป็นสีเขียวอย่างรวดเร็ว
- การปลูกเพื่อการพาณิชย์ จะปลูกในระยะ 5×3 เมตร ทำให้ได้จำนวนต้นสนประมาณ 176 ต้น ต่อ ไร่ ถ้าหากปลูกในเชิงวนเกษตร คือ การปลูกพืชอื่นๆ ระหว่างแถวด้วย ดังนั้น ระยะการปลูกจะต้องห่างจากเดิม
การแพร่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติ จะพบบริเวณป่าผลัดใบที่อยู่ตามภูเขาสูงในประเทศไทย พบบริเวณภาคตะวันตกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และบริเวณภูกระดึง เช่น จังหวัดเพชรบูรณ์ และพิษณุโลก ความสูงที่สนสามใบขึ้นอยูระหว่าง 1,000 -1,500 เมตร
สนสามใบปลูกยังไงให้สวยแม้ไม่ได้อยู่บนดอย
ส่วนการปลูกสนสามใบเป็นไม้ประดับที่บ้าน ผู้ที่เคยปลูกได้ให้คำแนะนำว่า
- สามารถปลูกสนสามใบในกระถางได้ แต่ต้องมีการระบายน้ำที่ดี
- ควรนำไปไว้ในที่ที่มีแสงแดดตลอดทั้งวันและอากาศถ่ายเทสะดวก
- ไม่ควรจะตัดแต่งต้นสน แต่สามารถทำได้เพียงลิดใบที่แห้งทิ้งเท่านั้น (สนสามใบ เป็นไม้ที่เหมาะกับพื้นที่สูงหรือบนดอยบนภู การนำมาปลูกในพื้นราบ สภาพแวดล้อมและสภาพอากาศน่าจะไม่เหมาะสมนัก แล้วอาจจะทำให้ต้นสนไม่เจริญงอกงามเท่าที่ควร ฉะนั้น การดูแลสนสามใบที่นำมาปลูกในพื้นที่ราบจึงควรจะให้เป็นไปตามแบบธรรมชาติจะดีที่สุด โดยต้องปลูกกลางแจ้งเท่านั้น ต้องให้ปริมาณน้ำปานกลาง ควรรดน้ำ 4-5 ครั้ง ต่อ อาทิตย์ และเรื่องปุ๋ย อาจจะไม่จำเป็นนัก แต่หากจะใช้ก็ควรใช้ปุ๋ยคอกที่ใช้บำรุงดินทั่วไป)
สรรพคุณของสนสามใบ
ต่อไปเป็นเรื่องที่น่ารู้ สนสามใบ มีประโยชน์และสรรพคุณเยอะแยะมากมาย อาทิ
- เนื้อไม้ สามารถนำไปใช้ในงานก่อสร้างหรือใช้ทำเครื่องเรือนเครื่องใช้ต่างๆ ได้ และยังสามารถทำเยื่อกระดาษได้ด้วย
- ยาง สามารถนำไปกลั่นเป็นน้ำมัน, ชันสน และยังเป็นยาสมานแผล ผสมยาทาถูแก้ปวดเมื่อย
- ชันสน สามารถนำไปผสมกับยารักษาโรค หรือใช้ในกิจการอุตสาหกรรม
- แก่น มีสรรพคุณสามารถเป็นยาระงับประสาท แก้ฟุ้งซ่าน แก้อาการอ่อนเพลีย ใช้เป็นยาแก้ไข้ แก้เสมหะ แก้คลื่นไส้อาเจียน แก้เหงือกบวม ช่วยกระจายลม แก้บิด แก้ท้องร่วง ท้องเดิน ปวดท้อง รักษาโรคทางเดินปัสสาวะ ใช้เป็นยาบำรุงไขกระดูกและไขข้อ
- กระพี้ ใช้เป็นยาแก้ไข้สันนิบาต
- น้ำมันสน ใช้แก้ท้องบวม แก้ลำไส้พิการ และแก้มดลูกอักเสบ หรือสังเคราะห์ขึ้นผสมในสีและสิ่งเคลือบผิว ใช้เป็นส่วนผสมในการทำน้ำหอมและสารแต่งกลิ่น
- ใบและเปลือก เป็นยาแก้ผดผื่นคันตามผิวหนังและร่างกาย
- ยาง เป็นยาสมานแผล ผสมยาทาถูแก้ปวดเมื่อย
- สารสกัดจากกิ่งสนสามใบ มีสารออกฤทธิ์ทำลายเซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาว ซึ่งจะทำให้เซลล์มะเร็งค่อยสลายตัวจากภายใน ดังนั้นกระบวนการนี้เป็นผลดีต่อการรักษาโรคมะเร็งมาก เพราะมีเพียงเซลล์มะเร็งที่ตายไปเท่านั้น เซลล์ปกติอื่นๆ ไม่มีอันตราย แถมร่างกายก็จะไม่เกิดการอักเสบและไร้ผลข้างเคียงจากการใช้ยา
เกร็ดความรู้ ! นอกจากประโยชน์และสรรพคุณต่างๆ ที่เราได้บอกไปแล้ว ยังมีความลับอีกอย่างคือพืชในตระกูลสนยังมีงานวิจัยรองรับว่า สามารถดูดซับฝุ่น PM10 หรือ ฝุ่นละอองขนาดเล็กชนิดไม่เกิน 10 ไมครอน
จะเห็นว่า สนสามใบ เป็นพืชที่มีคุณประโยชน์หลายด้านจริงๆ รวมถึงควรนำไปพัฒนาต่อยอดให้เกินประโยชน์มากยิ่งขึ้น และถึงแม้ต้นสนสามใบจะเติบโตได้ดีในอากาศแห้งและเย็น บนยอดดอยสูงทางภาคเหนือ แต่อย่างที่เราพึ่งบอกไปว่า คุณสามารถที่จะนำเอาสนสามใบมาปลูกในพื้นที่ราบได้ ใส่ในกระถางได้ เพียงแค่ทำตามที่เราได้แนะนำไป เราเชื่อว่าต้นสนสามใบของคุณจะต้องสวยและอยู่กับคุณไปได้นานแน่นอน
ทาง kaset.today ก็มีพันธุ์ไม้อีกหลายชนิดที่อยากจะแนะนำให้คุณรู้จัก ที่ปลูกแล้วจะเกิดความเป็นสิริมงคลแก่ผู้ที่ปลูกและคนที่อยู่ใกล้อีกด้วย
แหล่งอ้างอิง
ส่วนเพาะชํากล้าไม้ สํานักส่งเสริมการปลูกป่า
