เดหลี ไม้ประดับที่มีความโดดเด่นมากชนิดหนึ่ง เป็นไม้พุ่มเตี้ยมีความสูงประมาณ 30-60 เซนติเมตร โดยมีถิ่นกำเนิดที่ประเทศในแถบทวีปอเมริกาใต้ อาทิ โคลอมเบีย และเวเนซูเอลา ซึ่งมีมากกว่า 40 ชนิด คนส่วนใหญ่นิยมปลูกเดหลีไว้เป็นไม้ดอกไม้ประดับภายในอาคาร เนื่องจากเป็นไม้ที่สามารถคายความชื้นได้สูง และมีความสามารถในการดูดสารพิษภายในอาคารได้ดี โดยธรรมชาติแล้วเดหลีชอบขึ้นอยู่ตามริมลำธารที่มีร่มเงาในป่าฝนเขตร้อน แต่เมื่อนำมาปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับภายในอาคารเดหลีก็ยังสามารถปรับตัวได้ดี และถือเป็นไม้ดอกไม้ประดับในจำนวนน้อยชนิดที่สามารถออกดอกได้ภายในอาคาร ถึงแม้จะมีความชื้นต่ำและได้รับแสงจากหลอดไฟฟ้าเท่านั้น แต่อย่างไรก็ตามดินนั้นจะต้องมีความชุ่มชื้นอยู่เสมอ
ความเชื่อเกี่ยวกับต้นเดหลี
เดหลี จัดเป็นไม้ประดับที่นิยมปลูกเพื่อการประดับต้น ประดับใบ และประดับดอก เนื่องจากเดหลีมีใบขนาดใหญ่ สีเขียวเข้ม จึงทำให้แลดูสดชื่น และมีดอกสีขาวนวลขนาดใหญ่สวยงาม โดยมีความเชื่อว่าเดหลีนั้นเป็นไม้มงคลที่จะช่วยส่งเสริมให้ผู้ปลูกมีอายุมั่นขวัญยืน ช่วยปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายออกไป และก็จะนำโชคลาภมาให้ด้วย
ควรปลูกไว้บริเวณใดของบ้าน
เดหลี เป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบแสงแดดรำไร ถ้าหากนำมาปลูกไว้ในบริเวณบ้านควรปลูกไว้ในบริเวณที่มีร่มไม้และเป็นดินที่มีความชื้นสูง เพราะเดหลีเป็นไม้ที่ชอบความชื้นสูงและไม่ชอบแดดแรง หากโดนแดดแรง ๆ จะทำให้ใบนั้นไหม้ได้ นอกจากนี้ยังสามารถปลูกต้นเดหลีไว้ภายในอาคารบ้านเรือน ซึ่งจะช่วยดูดซับสารพิษ และจะส่งกลิ่นหอมเมื่อดอกบานได้อีกด้วย
ส่วนประกอบของต้นเดหลี
ลักษณะของลำต้น
เดหลี เป็นไม้ล้มลุกที่มีอายุนานหลายปี มีลำต้นแยกออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ลำต้นส่วนใต้ดินที่เป็นหัวและไหล และลำต้นเหนือดินแตกหน่อจากไหลขึ้นมา โดยลำต้นเหนือดินแตกหน่อออกด้านข้างนั้นจะทำให้เป็นกอจนแลดูเป็นทรงพุ่มขนาดเล็ก ซึ่งลำต้นของเดหลีนั้นจะมีความสูงประมาณ 40-70 เซนติเมตร และเมื่อกรีดทุกส่วนทั้งลำต้น ใบ และดอก จะมีน้ำยางใสออกมา
ใบ
ใบของเดหลีจัดเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกันจากลำต้น ก้านสีเขียวเข้ม มีความยาวประมาณ 30-40 เซนติเมตร ใบมีรูปรี แผ่นใบเรียบและเป็นมัน มีสีเขียวเข้ม โคนใบสอบแคบ ปลายใบเรียวแหลมและโค้งลงดิน ขอบใบมีลักษณะเป็นคลื่นเล็กน้อย ขนาดใบมีความกว้าง 15-25 เซนติเมตร และมีความยาว 25-50 เซนติเมตร โดยมีเส้นกลางใบเป็นร่องสีเขียวเข้มชัดเจน
ดอก
ดอกเดหลีจะออกดอกเป็นช่อ แทงออกจากยอดของลำต้น มีความยาวประมาณ 20-30 เซนติเมตร ปลายก้านดอกจะประกอบด้วยใบประดับสีขาวนวล 1 ใบ มีลักษณะเป็นรูปหัวใจสวยงาม โคนใบกว้างเว้าตรงกลาง ปลายใบแหลม มีความกว้างประมาณ 8-12 เซนติเมตร และมีความยาว 15-20 เซนติเมตร ถัดมาจะเป็นช่อดอกที่มีลักษณะเป็นแท่งทรงกระบอก ซึ่งประกอบไปด้วยดอกย่อยที่ไม่มีก้านดอกขนาดเล็กจำนวนมาก มีลักษณะคล้ายกับไข่แมงดานา โดยดอกย่อยแต่ละดอกนั้นจะมีสีเหลืองอ่อน เมื่อดอกบานแล้วจะส่งกลิ่นหอมอ่อน ๆ นาน 8-10 วัน ซึ่งจะส่งกลิ่นหอมแรงในช่วงเช้า โดยเดหลีนั้นจะออกดอกได้ตลอดทั้งปี และออกดอกมากในฤดูฝนตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-กันยายน
สายพันธุ์อื่น ๆ
เดหลีใบกล้วย
เป็นไม้ล้มลุกมีอายุหลายปี มีลักษณะเป็นไม้พุ่มเตี้ย มีเหง้าใต้ดิน แตกกอสูง 30-70 เซนติเมตร ใบมีลักษณะคล้ายกับใบกล้วย ก้านใบสีเขียวชูตั้งขึ้น มีน้ำยางใส โดยมีถิ่นกำเนิดในอเมริกา ซึ่งเป็นไม้ที่ชอบดินร่วน ต้องการน้ำมาก และชอบแสงแดดรำไร
เดหลีใบมัน
เป็นไม้ล้มลุกมีอายุหลายปี มีความสูง 40-50 เซนติเมตร มีเหง้าใต้ดิน แตกออกเป็นกอ ทุกส่วนมีน้ำยางใส ใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับ รูปรีแกมรูปขอบขนาน มีความกว้าง 10-15 เซนติเมตร และมีความยาว 25-30 เซนติเมตร ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ขอบใบมีลักษณะเป็นคลื่นเล็กน้อย สีเขียวเข้มเป็นมันและมีร่องตามแนวเส้นใบชัดเจน เติบโตได้ดีในดินร่วนซุยที่มีอินทรียวัตถุสมบูรณ์ผสม ชอบความชื้นสูง และแดดรำไร
เดหลีจักรพรรดิ์
เป็นไม้ล้มลุกมีอายุหลายปี มีโคนต้นขนาดใหญ่อวบ โดยพันธุ์นี้จะออกดอกได้ยากกว่าพันธุ์อื่น ๆ มีเหง้าใต้ดิน แตกกอสูง ลักษณะใบจะคล้าย ๆ กับเดหลีใบกล้วย แต่ก้านใบจะแตกต่างจากเดหลีใบกล้วยคือใบของเดหลีจักรพรรดิ์นั้นจะมีลักษณะแผ่ออกด้านข้าง ไม่ได้ชูตั้งขึ้นเหมือนกับเดหลีพันธุ์อื่น ๆ ซึ่งเดหลีจักรพรรดิ์นั้นจะมีทั้งแบบใบเขียวธรรมดาและใบด่างอีกด้วย
เดหลีใบด่าง
เป็นไม้ล้มลุก มีเหง้าใต้ดิน ลำต้นแยกออกเป็น 2 ส่วน มีลักษณะเป็นใบด่างสีขาว ก้านใบสีเขียวผสมสีขาวเป็นด่างชูตั้งขึ้น ดอกสีขาว แต่เมื่อดอกแก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้ม มีน้ำยางใสเมื่อกรีดทุกส่วนทั้งลำต้น ใบ และดอก ซึ่งเป็นไม้ที่ชอบดินร่วนซุย อากาศที่มีความชื้นสูง และแสงแดดแบบรำไร
เดหลีใบเล็ก
เป็นไม้ล้มลุก มีเหง้าใต้ดิน เป็นทรงไม้พุ่มเตี้ย แตกหน่อออกเป็นจำนวนมาก ลักษณะใบเรียวยาวแหลม ซึ่งจะเรียวกว่าเดหลีพันธุ์อื่น ๆ มีใบสีเขียวขนาดเล็ก ออกดอกค่อนข้างดก ชอบดินร่วนซุย ความชื้นสูง และแสงแดดรำไร
เดหลีแคระ
เป็นไม้ล้มลุก มีเหง้าใต้ดิน มีลักษณะเป็นไม้ทรงพุ่มเตี้ยขนาดเล็ก แตกออกเป็นกอ ลำต้นจะเตี้ยกว่าเดหลีพันธุ์อื่น ๆ ใบเดี่ยวออกเรียงสลับกันจากลำต้น ก้านใบสีเขียวเข้ม ใบมีรูปรี แผ่นใบเรียบและเป็นมัน มีสีเขียวเข้ม ดอกเป็นสีขาวเหมือนกับเดหลีพันธุ์อื่น ๆ เติบโตได้ดีในดินร่วนซุย อากาศที่มีความชื้นสูง และแสงแดดรำไร
วิธีการปลูก
- นำดินร่วนมาผสมกับปุ๋ยคอกหรือวัสดุอินทรีย์อื่น ๆ เช่น แกลบดำ ขุ๋ยมะพร้าวเป็นต้น
- นำหน่อเดหลีที่มีความสูงประมาณ 15-20 เซนติเมตร หรือแยกเหง้าหรือต้นออกมาปลูก
- ขุดหน่อหรือแยกต้นออกมาปลูก โดยให้ขุดเปิดหน้าดินจนเห็นหน่อหรือรอยต่อของต้นก่อน
- ใช้มีดหรือเสียมเล็กแทงตัดหน่อหรือลำต้นออก โดยต้องให้มีรากติดหน่อหรือลำต้นมาด้วยทุกครั้ง
- นำมาปลูกในดินหรือกระถางที่เตรียมไว้
วิธีการดูแล
แสงแดด
เดหลีชอบแสงแดดอ่อน ๆ แบบรำไร หรืออุณหภูมิประมาณ 18-24 องศาเซลเซียส โดยให้เดหลีนั้นโดนแดดเพียงอ่อน ๆ ครึ่งวันก็พอ ถ้าหากว่าโดนแดดแรงใบจะไหม้ได้
น้ำ
สำหรับการรดน้ำต้นเดหลี ควรรดน้ำอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ดินนั้นมีความชุ่มชื้น และควรรดมากขึ้นถ้าหากอากาศร้อน แต่ถ้าอากาศเย็นก็ให้รดน้ำในปริมาณที่น้อยลง
ดิน
เดหลี เป็นไม้ดอกที่ชอบดินร่วนซุย และมีความชื้นสูง ดังนั้นการดูแลต้นเดหลีควรทำให้ดินนั้นมีความชื้นอยู่เสมอ
ปุ๋ย
สำหรับการใส่ปุ๋ย ควรเน้นการใส่ปุ๋ยคอกเป็นหลัก โดยให้ใส่ 2-3 เดือน/ครั้ง และแต่ละครั้งให้ใส่ 1-2 กำมือ หรืออาจใส่ร่วมกับปุ๋ยสูตร 15-15-15 ด้วยการละลายน้ำ 1 หยิบมือ ในทุก ๆ ปี ปีละ 2 ครั้ง
ประโยชน์ของเดหลี
- เดหลีเป็นไม้ที่สามารถปลูกเป็นไม้ประดับต้นและประดับดอกภายในอาคารได้
- เดหลีจัดเป็นไม้มงคลที่เชื่อว่าจะทำให้ผู้ปลูกนั้นมีอายุมั่นขวัญยืน ช่วยปัดเป่าภัยอันตรายออกไป และนำโชคลาภมาให้
- เดหลีเป็นไม้ที่สามารถช่วยดูดซับสารพิษได้ดี สามารถนำมาปลูกในกระถางสำหรับตั้งไว้ในอาคาร ในห้องรับแขกหรือในห้องทำงาน เพื่อช่วยดูดซับสารพิษและฟอกอากาศได้
- เดหลีสามารถดูดสารพิษจำพวกแอลกอฮอล์ อาซีโตน ไตรคลอไร เอทธิรีน เบนซิน และฟอร์มัลดิไฮด์ได้ดี
- ดอกเดหลีจะมีกลิ่นหอม สามารถนำต้นเดหลีที่ออกดอกแล้วมาวางไว้ในบ้านหรือห้องรับแขกเพื่อปรับกลิ่นอากาศได้ โดยจะให้กลิ่นหอมได้นาน 8-10 วัน ในการออกดอกแต่ละครั้ง
- ดอกเดหลีมีกลิ่นหอมที่เป็นสารล่อแมลงวันผลไม้ ซึ่งสามารถใช้ล่อแมลงวันผลไม้มารวมกันเพื่อกำจัดได้ หรืออาจนำเดหลีไปปลูกในสวนผลไม้เพื่อเป็นแหล่งล่อแมลงวันผลไม้ให้ออกห่างจากผลไม้ได้ โดยเฉพาะในช่วงการเก็บผลผลิต ซึ่งดอกเดหลี 3-4 ดอก จะมีความสามารถล่อแมลงวันผลไม้เทียบเท่ากับสารเมธิลยูจินอล 0.5 ซีซี
